Конституциялык сот кезектеги президенттик шайлоонун датасын белгиледи
Кыргыз Республикасынын Конституциялык соту 2021-жылдын январында 2010-жылдагы Конституциянын негизинде шайланган президенттин ыйгарым укуктары алгач белгиленген алты жылдык мөөнөт менен аякташы керек деген жыйынтыкка келди. Конституциянын 2021-жылдагы редакциясында бекитилген беш жылдык ыйгарым укуктар буга чейин башталган президенттик мөөнөткө тиешеси жок.
Ошентип, Конституциялык сот президенттин кайрылуусунун негизинде Негизги мыйзамдын айрым жоболоруна расмий түшүндүрмө берди. Тактап айтканда, 67-беренеге, 68-берененин 2-бөлүгүнүн экинчи абзацына жана 72-берененин 1-бөлүгүнө, аларды 2010-жылдагы Конституция жана 2021-жылдын 11-апрелиндеги референдумда кабыл алынган «Кыргыз Республикасынын Конституциясы жөнүндө» Мыйзам менен өз ара байланышта чечмеледи.
Чечимде шайлоо мандаты суверенитеттин ээси болгон элдин түз эрк билдирүүсүнүн натыйжасы экендиги жана ал бүткөн юридикалык факт болуп саналары белгиленет.
Анын параметрлери, анын ичинде ыйгарым укуктардын мөөнөтү, артка карай өзгөртүлүүгө тийиш эмес.
Конституциялык сот мандаттын мөөнөтүн артка карай кыскартуу укуктук аныктуулук жана шайлоонун легитимдүүлүгү принциптерине каршы келерин билдирди. Жаңы Конституция мурдагы эрежелердин негизинде түзүлгөн коомдук-укуктук мамилелерге кийлигишпеши керек.
Сот «Кыргыз Республикасынын Конституциясы жөнүндө» Мыйзамдын 3-беренесинин 1-бөлүгүнө таянып, 2021-жылы алты жылдык мөөнөткө шайланган президент ыйгарым укуктарын 2021-жылдагы Конституцияга ылайык улантарын, мында бул мөөнөт «эки мөөнөттөн ашык эмес» деген чектөөнүн алкагында биринчи мөөнөт катары эсептелерин белгиледи.
Алты жылдык мөөнөттү биринчи мөөнөт катары эсептөө аны кайра эсептөө же кыскартуу дегенди билдирбейт. Бул жаңы чектөөнү колдонууга гана тиешелүү болуп, учурдагы мандаттын аяктоо датасына таасир этпейт.
Ошентип, учурдагы президент алты жылдык мөөнөтүн толук аяктайт, ал эми беш жылдык мөөнөт тууралуу жоболор кийинки шайлоо циклдерине колдонулат.
Конституциялык сот мөөнөтүнөн мурда шайлоону дайындоонун негиздери 2021-жылдагы Конституциянын 72-беренесинин 1-бөлүгүндө так жана толук көрсөтүлгөнүн белгиледи. Алар: өз каалоосу менен кызматтан кетүү, мыйзамда белгиленген тартипте кызматтан четтетүү, ден соолугунун абалына байланыштуу милдеттерин аткара албоо же каза болуу.
Мөөнөт тууралуу коомдук талкуулар мандатты мөөнөтүнөн мурда токтотууга негиз боло албайт. Мындай негиздер жок болгон учурда кезектеги шайлоо циклинин тартиби колдонулат.
Кезектеги президенттик шайлоо 2027-жылдын январь айынын төртүнчү жекшембисинде — 24-январда өтүшү керек.
Аны Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши добуш берүү күнүнө чейин кеминде төрт ай мурда, башкача айтканда 2026-жылдын 24-сентябрына чейин дайындоого милдеттүү.
