Кыргызстандагы аялдар гендердик айырмачылыкка карабастан бекем позицияны көрсөтүштү

13-14-октябрда Пекинде өткөн Дүйнөлүк аялдар саммитинен кийинки конференция Бишкекте өттү.

Бул эл аралык иш-чаранын мааниси жана саммитте белгиленген Кыргызстандагы аялдар коомчулугун өнүктүрүү багыттары Аялдар конгрессинин демилгеси менен уюштурулган конференциянын катышуучулары тарабынан талкууланды. Жандуу диалог жүрүп, анда Кытайдын Кыргызстандагы Атайын жана Ыйгарым укуктуу элчиси Лю Цзяньпин, БУУнун Кыргызстандагы туруктуу координатору Антье Граве, БУУнун Аялдар өкүлү Сайед Садик жана Аялдар конгрессинин мүчөлөрү бул маселе боюнча өз пикирлерин ортого салышты.

Пекиндеги Дүйнөлүк саммит, негизинен, 30 жыл мурун глобалдык эталондорду белгилеп, аялдардын атынан иштөөнү өлчөнө турган жана максаттуу кылган туруктуу институттарды түзгөн 1995-жылдагы Пекин конференциясында кабыл алынган милдеттенмелерди жаңыртуу үчүн маанилүү учур болуп саналат. Жакында өткөн саммиттин эң маанилүү учурларынын бири — анын практикалык өлчөмү.

«Аял элчи жана жөн гана аял катары, мен саммиттин эл аралык аялдар кыймылынын өнүгүшү үчүн тарыхый жана практикалык мааниси бар экенине терең ишенем. Бүгүн мен төрт аспект боюнча ойлорум менен бөлүшкүм келет: саммиттин жыйынтыктары, Кытайдагы аялдар иштеринин жүрүшү, Кытайдын дүйнөлүк аялдар күн тартибин алга жылдырууга кошкон салымы жана Кытай менен Кыргызстандын аялдарды өнүктүрүү боюнча кызматташуусу. Кытайдын төрагасы Си Цзиньпин тарабынан айтылган төрт сунуш бардык негизги аспектилерди камтыйт — тышкы шарттар, өнүгүү кыймылдаткычтары, институционалдык кепилдиктер жана эл аралык кызматташтык. Алар аялдар иштерин алдыга жылдыруу, кытайлык чечимдерди жана кытайлык акылмандыкты эл аралык аялдар күн тартибин иштеп чыгууга киргизүү боюнча так жол картасын берет», — деп белгиледи элчи Лю Цзянпин.

Элчи айткандай, кытайлык аялдар өзүн-өзү таануу жана таланттарын жана кыялдарын ишке ашыруу үчүн мурда эч качан мынчалык чоң мүмкүнчүлүктөргө ээ болгон эмес. Жаңы доордо Кытайдагы аялдар мурдагыдан да чоң ишеними жана энергиясы менен айырмаланат. Кытайдагы аялдардын иши мурда эч качан мынчалык жаркын келечекке ээ болгон эмес. Кытайдын башкаруу модели аялдар иштеринин глобалдык өнүгүшүнүн ачык мисалы болуп саналат.

Кытайдын саламаттыкты сактоо, жакырчылыкты жоюу, илим жана билим берүү жаатындагы аялдардын абалын жакшыртуудагы жетишкендиктери дүйнө жүзү боюнча алдыңкы орунда турат. ДСУ Кытайды эне менен баланын ден соолугу боюнча эң мыкты көрсөткүчтөргө ээ болгон алдыңкы 10 өлкөнүн катарына кошту. Кытайдагы аялдардын орточо жашоо узактыгы 80 жаштан ашты. Болжол менен 690 миллион кытайлык аял орточо деңгээлдеги жашоо деңгээлине жетишти жана натыйжада Кытай БУУнун 2030-жылга чейинки Туруктуу өнүгүү күн тартибиндеги жакырчылыкты азайтуу максаттарына мөөнөтүнөн мурда жетишти. Университет студенттеринин жарымынан көбү аялдар. Жумуш менен камсыз болгон калктын жалпы санындагы аялдардын үлүшү 40 пайыздан ашат, анын ичинде судьялардын 42 пайыздан ашыгы жана изилдөөчүлөрдүн дээрлик 46 пайызы. Интернет ишкерлеринин жарымынан көбү аялдар. Алар Кытайдын модернизациясынын кеңири масштабдуу процессинин бир бөлүгү болуп саналат, мамлекеттик жана коомдук башкаруунун бүтүндөй процессине катышып, өз мүмкүнчүлүктөрүн ишке ашырып жатышат, деп баса белгиледи Лю Цзяньпин.

Кытай, Лю Цзяньпин айткандай, дүйнөлүк аялдар кыймылынын кыймылдаткыч күчү бойдон кала берет. Кытайдын аракеттери аялдардын иштерин чек аралар аркылуу алга жылдырууга күчтүү түрткү берет. Президент Си Цзиньпин бул жааттагы практикалык кызматташтыкты күчөтүүгө багытталган бир катар конкреттүү чараларды жарыялады. Кийинки беш жылдын ичинде Кытай БУУнун Аялдар уюмуна кошумча 10 миллион доллар бөлүп берет жана Глобалдык өнүктүрүү жана Түштүк-Түштүк кызматташтык фондунан аялдар менен кыздардын өнүгүүсүнө багытталган эл аралык уюмдар менен биргелешкен долбоорлорду ишке ашыруу үчүн 100 миллион доллар бөлөт. Коомдук жыргалчылыкты жакшыртуу үчүн Кытай 1000 чакан, бирок социалдык жактан маанилүү долбоорлорду ишке киргизет жана 50 000 аялды Кытайдагы алмашуу программаларына жана окутуу курстарына катышууга чакырат. Ал эми потенциалды жогорулатуу жана аял лидерлерди окутуу үчүн өлкөлөр жана эл аралык уюмдар менен кызматташтыкты өнүктүрүү максатында «Аялдардын глобалдык мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү борбору» түзүлөт.

«Бул практикалык чаралар ар кайсы өлкөлөрдө аялдардын өнүгүү максаттарын ишке ашырууга жаңы дем берип, Кытайдын дүйнөлүк аялдар күн тартибин алга жылдырууда жана адамзат үчүн жалпы келечектүү коомчулукту курууда ири держава катары жоопкерчилигин көрсөтөт», — деп кошумчалады Цзянпин айым.

Ал Кытай менен Кыргызстан аялдардын иштерин алдыга жылдырууда туруктуу өнөктөш экенин белгиледи. Эки өлкөнүн аялдары көп жылдар бою тыгыз байланышта болуп, тажрыйба жана жетишкендиктер менен активдүү алмашып, бир туугандык достугун тынымсыз тереңдетип келишкен. Бүткүл Кытайлык аялдар федерациясы Кыргызстан аялдар конгресси менен тыгыз кызматташып келет.

Конгресстин өкүлдөрү Кытайга бир нече жолу барып, Кытай-Борбордук Азия аялдарын өнүктүрүү форумуна катышышкан.