МСК: Реформалардан улам Жылдыз Жолдошованын бизнестеги уулдары салык төлөп башташты…

Мамлекеттик салык кызматы Жылдызкан Джолдошеванын «Апрель» каналында сүйлөгөн сөзүндө айтылган салык саясатына байланыштуу билдирүүсүнө карата төмөндөгүлөрдү билдирет.

Реформанын негизги максаты – салык системасын жеңилдетүү жана бизнес жүргүзүү үчүн ыңгайлуу шарттарды түзүү.

Эми ишкерлер жалпы жана жөнөкөйлөтүлгөн салык режимдерин тандай алышат. Бул бизнестин өзгөчөлүгүнө жараша салык салууда ийкемдүү болууга мүмкүндүк берет.

Негизги өзгөрүүлөргө төмөнкүлөр кирет:

– Жаңы баштаган ишкерлер үчүн салыктык жеңилдиктер: Жылдык кирешеси 15 млн сомго чейин жеткен жеке ишкерлер башында салык төлөөдөн бошотулду. Бул салык милдеттенмелерин эмес, бизнести өнүктүрүүгө жардам берет.

– Бирдиктүү салыктын төмөндөтүлгөн ставкалары: Базарда иштеген жана жүгүртүүсү аз ишкерлер үчүн бирдиктүү салыктын ставкасы болгону 0,1%ды түзөт. Мисалы, 1 млн сом жүгүртүүдөн болгону 1000 сом салык төлөйт. Бул бизнестин каржылык жүгүн кыйла азайтат.

– Камсыздандыруу төгүмдөрүн азайтуу: Камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтери 27,25%дан 12,25%га чейин төмөндөтүлдү, бул иш берүүчүлөр үчүн да, кызматкерлер үчүн да чыгымдарды кескин азайтат.

Ошондой эле калктын ден соолугун жакшыртууга багытталган канты бар алкоголсуз суусундуктарга акциз киргизилди. Быйыл акцизден түшкөн каражат өткөн жылга салыштырмалуу 315%га көбөйгөн, бул бизнестин мурда көмүскөдө калган бөлүгү мыйзамдаштырылганын көрсөтүп турат.

Бул чаралар ишкерлерди колдоого жана өлкөнүн экономикалык өсүшүнө түрткү берүүгө багытталган. Бардык өзгөртүүлөр бизнес-коомчулуктун пикирин эске алуу менен иштелип чыкты, бул мамлекеттин диалогго ачыктыгын баса белгилейт.

Камералык текшерүүлөр

Салык кызматы камералык текшерүүлөрдүн санын активдүү көбөйтүү менен салыктык тескөөнүн ачыктыгын жана натыйжалуулугун жогорулатууга карата олуттуу кадамдарды жасап жатат. Текшерүүнүн бул түрү салык төлөөчүнүн катышуусу жок жүргүзүлөт, бул коррупциялык тобокелдиктердин мүмкүндүгүн азайтат жана кызматкерлер менен ишкерлердин ортосундагы потенциалдуу чыр-чатактарды жокко чыгарат.

Камералык текшерүүлөрдүн негизги милдети – салык отчетторундагы каталарды жана маалыматтардагы дал келбестиктерди аныктоо. Бул салык төлөөчүлөргө көйгөйлөрдү тез арада жоюуга жана салык төлөөнүн тактыгын жакшыртууга мүмкүнчүлүк берет. Мындай ыкма менен көчмө текшерүүлөргө байланыштуу коррупция тобокелдиги кыйла азаят.

Камералык текшерүүлөрдүн көбөйүшүнүн натыйжасында 2024-жылы көчмө текшерүүлөрдүн саны өткөн жылга салыштырмалуу 30%га кыскарганы байкалууда. Бул салык органдары менен бизнестин ортосундагы өз ара аракеттенүүнү жеңилдетип гана тим болбостон, ишкерлерге узак жана ыңгайсыз текшерүүлөргө алаксыбай, өз иштерин өнүктүрүүгө көңүл буруусуна мүмкүндүк берет.

Ошентип, Салык кызматы административдик тоскоолдуктарды азайтууга жана ишкерлер үчүн шарттарды жакшыртууга багытталган бизнес жүргүзүү үчүн ыңгайлуу жана ачык-айкын чөйрөнү түзүүгө болгон умтулуусун көрсөтөт.

Салыктык башкаруудагы санариптештирүүнүн ролу

Электрондук эсеп-фактураларды, электрондук товардык-транспорттук коштомо кагаздарды жана контролдук-кассалык машиналарды киргизүү салык контролунун сапатын бир топ жакшыртат.

Электрондук товардык-транспорттук коштомо кагаздарды колдонуу маселелерине карата ЭТТК системасы акыркы керектөөчүгө сатууда контролдук-кассалык машиналар аркылуу базарга келип жана жүгүртүүдөн чыккан учурдан тартып товарлардын толук көзөмөлдөнүшүн камсыз кыла тургандыгын белгилей кетүү керек.

ЭТТК контрабандалык жана контрафакттык товарларды алып кирүүгө жана сатууга каршы күрөшүүдө натыйжалуу курал болуп саналат. ЭТТК киргизилгенден бери мыйзамсыз учурлар, анын ичинде балдардын тамак-ашы, кир жуучу каражаттар жана косметикалар активдүү табыла баштады. Система товарлардын кыймылынын жабык тизмегин түзөт, бул алардын жүгүртүлүшүн контролдоону кыйла жакшыртат. Мындай системаларды киргизүү дүйнөнүн көпчүлүк өлкөлөрүндө, анын ичинде постсоветтик мамлекеттерде кадимки практика болуп саналат.

Бул базардын ачыктыгын жана коопсуздугун жогорулатуу үчүн маанилүү кадам жана ЭТТКны колдонуу дени сак атаандаштык чөйрөсүн өнүктүрүүгө жана керектөөчүлөрдүн кызыкчылыктарын коргоого жардам берет.

Ошол эле учурда чекене соода менен алектенген чакан ишкерлер ЭТТКны тариздөөдөн бошотулган, алар болгону системада каттоодон өтүп, жеткирүүчүдөн ЭТТКны кабыл алышы керек. ЭТТК менен иштөө үчүн уюлдук телефон жетиштүү, анын жардамы менен системаны толук колдонуп, товарлардын жана калдыктардын келишин көзөмөлдөй алышат.

ЭТТК – бул электрондук документ, аны кагазга басып чыгаруунун кажети жок, бардык документтерди салык төлөөчүнүн жеке кабинетинен, анын ичинде мобилдик тиркеменин жардамы менен көрүүгө болот.

ЭТТК менен ЭЭФти бириктирүү маселелери боюнча төмөнкүлөрдү белгилөө зарыл:

ЭТТК жана ЭЭФ өз табияты боюнча принципиалдуу түрдө айырмаланган документтер болуп саналат. ЭТТК биринчи кезекте, товарларды ташуу жана жеткирүү фактысын тастыктоо менен коштоочу документ катары кызмат кылат. Ал эми ЭЭФ финансылык операцияларды, салык салууну жана салыктарды эсептөөнү эсепке алуу үчүн колдонулган салык документтерин билдирет.

Салык кызматы маалыматтык системаларды оптималдаштыруу жана бизнестин ишин жеңилдетүү максатында бул эки документти бириктирүү маселесин карады. Бирок бизнес-коомчулуктун өкүлдөрү бул сунушка макул эместигин билдиришти. Алардын негизги аргументи ЭТТК менен ЭЭФтин биригиши ишкерлер үчүн кошумча кыйынчылыктарды жаратаары, анткени ЭЭФ салык милдеттенмелерине жана салыктарды төлөөгө түздөн-түз байланыштуу экендиги, ал эми ЭТТК логистикалык жана эсепке алуу функциясын гана аткарганы болду.

ЭТТКнын жаңы функцияларына байланыштуу ЭТТКга жаңыртуулардын көбү жеткирүүлөрдү жакшыраак аныктоо жана эсепке алууну жөнөкөйлөтүү үчүн бизнестин демилгеси менен киргизилип жатканын белгилей кетүү керек, мисалга ЭТТКны жеринде тариздөө үчүн көчмө кампаларды түзүү, айдоочулардын маалыматтары бар ячейкаларды алып салуу, «кайтарымдуу» же «кайтарымсыз» бүтүм жөнүндө ячейкаларды кошуу жана башкалар. Бул кошумча кыйынчылыктарды жаратпайт, тескерисинче, так отчеттуулук үчүн көбүрөөк мүмкүнчүлүктөрдү берет.

Жалпысынан, Ж.Джолдошева айткан реформалар жагымдуу салык чөйрөсүн түзүүгө багытталган, бул туруктуу экономикалык өсүшкө жана жарандардын жашоо деңгээлин жакшыртууга өбөлгө түзүшү керек. Бирок бул максаттарга жетүү үчүн талкууларды улантуу жана жаңы салык демилгелерин иштеп чыгуу жана ишке киргизүү процессине бизнес-коомчулукту активдүү тартуу зарыл. Мына ушундай жол менен гана чакан жана орто ишкерликке реалдуу колдоо көрсөтүлүп, өлкөдө сергек атаандаштык чөйрө түзүлүшү мүмкүн.

Салык реформасына мурда көмүскө сектордо болуп, салык төлөбөгөн ишкерлер каршы болууда. Жаңы системалардын киргизилиши менен алар, анын ичинде Ж.Джолдошева жана анын уулдары салык төлөй башташты. Эң кызыгы, Джолдошеванын уулдарынын бири 15 миллион сомго чейин киреше салыгын төлөбөй коюуга мүмкүндүк берген жеңилдетилген режимди колдоно берет, бул системанын адилеттүүлүгүнө кошумча суроолорду жаратат.

Бир уулу фирмага ээлик кылат жана 2020-жылы болгону 8,300 сом төлөгөн, ал эми 2024-жылы анын салыктык чегерүүлөрү 696,820 сомго чейин өскөн. Бул өзгөртүү ишкерлер арасында салык жүгүнүн ачыктыгы жана теңдиги жөнүндө олуттуу суроолорду жаратат.