Германиядагы заманбап кооперативдер: абалы жана өнүгүү тенденциялары

Германияда рынок экономикасын өнүктүрүүдө кооперация да чоң роль ойнойт. Германиянын ар бир төртүнчү тургуну кооперативдин мүчөсү.

Бириккен Улуттар Уюмунун жана Эл аралык Эмгек Уюмунун аныктамасы боюнча, «кооператив – бул демократиялык жол менен башкарылган, биргелешкен менчикте турган ишкана аркылуу экономикалык, социалдык жана маданий муктаждыктарын жана мүдөөлөрүн канааттандыруу максаты болгон жарандардын автономдуу, ыктыярдуу бирикмеси».

Кызматташтыктын жалпы баалуулуктары жана принциптери төмөнкүлөрдү камтыйт:

• ыктыярдуу жана ачык мүчөлүк;

• демократиялык башкаруу;

• мүчөлөрдүн экономикалык катышуусу;

• автономия жана көз карандысыздык;

• билим берүү, окутуу жана маалымат;

• кооперативдердин ортосундагы кызматташтык;

• коомго кам көрүү.

Кооперативдер экономиканы өнүктүрүүнүн стабилдештирүүчү фактору болуп саналат.

Кооперативдер өз мүчөлөрүн колдоо миссиясынын (кооператив мүчөлөрүнүн баалуулуктары), ошондой эле кыска мөөнөттүү пайдага (акционерлердин баалуулуктарына) багытталбаган туруктуу корпоративдик моделинин аркасында экономикалык кризистердин терс таасири азыраак дуушар болот.

Кооперативдердин маңызы

Кооперациянын маңызын түшүнүү 19-кылымдын 2-жарымында биринчи сактык-кредиттик кооперативдерин уюштурган Ф.В.Райффайзендин, ошондой эле биринчи шаардык кооперативдерди (бут кийим кооперативин, кооперацияны) ачкан Г.Шульце-Делицтин идеялары менен аныкталат. Сактык-кредиттик кооперативдер). В.А.Хубер 19-кылымдын орто ченинде турак жай кооперативдерин негиздөөчүсү болгон, ал эми Э.Пфайфер керектөө кооперациясынын өнүгүшүнө чечүүчү таасирин тийгизген. Кийинки он жылдыкта кызматташтык идеясы Германияга, Европага жана дүйнөгө тарады.

Көптөгөн үй чарбалары, дыйкандар, соодагерлер жана усталар Ф.В.Райффайзен жана Г.Шульце-Делиц тарабынан формулировкаланган принциптерге ылайык өз күч-аракеттерин бириктиришти. Мындан тышкары Борбордук жана Чыгыш Европа өлкөлөрүндө алгач Г.Шульце-Делиц тарабынан 19-кылымда иштелип чыккан германиялык кооперативдик укуктун модели кеңири өнүккөн.

Ошентип, Европада кооперация бир нече моделдердин негизинде өнүгүп, жалпы кооперативдик философия ар түрдүү өлкөлөрдүн – кооперативдик кыймылдын катышуучуларынын улуттук өзгөчөлүктөрүнүн таасири астында калыптанган. Германия жана Австрия сыяктуу өлкөлөр кооперативдин өздөрүнүн закондуу түрдө түзүлгөн негизги функциясын — анын мүчөлөрүнүн экономикалык жактан камсыз кылууну өз алдынча аныкташкан, ал эми Европанын романдык жана түштүк райондорунун өлкөлөрү кооперативдерди коомдук чарбанын институту катары эсептешет.

Кооперативдин заманбап идеясы аны биргелешкен ишкананын мүчөлөрүнүн ыктыярдуу кызматташуусу катары аныктайт (биргелешкен чарбалык операциялар), анын мүчөлөрүнүн экономикалык, маданий же социалдык активдүүлүгүнө көмөк көрсөтүү боюнча мыйзамдуу түрдө аныкталган. Кооперативдердин негизги максаты — өндүрүүчүлөргө рынокко эркин чыгуу, ошондой эле алардын мүчөлөрүнө жеткиликтүү кызматтарды көрсөтүү. Биргелешкен ишкердик ишмердүүлүк демократиянын, теңдиктин жана тилектештиктин баалуулуктарына өз алдынча жардам көрсөтүү, өз алдынча башкаруу жана өз алдынча жоопкерчилик принциптерине негизделет.

Германиянын турак-жай кооперативдери

2,1 миллион квартира (турак жай фондусунун 10 процентке жакыны) берген турак-жай курулуш кооперативдери республиканын 5 миллиондон ашык адамын ынгайлуу жана ишенимдүү турак-жай менен камсыз кылышат. Турак-жай кооперативинин концепциясы кыймылсыз мүлк боюнча кызматтардын кеңири спектрин көрсөтүүчү биргелешкен менчикке негизделген. Турак жай инвестициясынын көлөмү жылына 3,4 миллиард еврого жетет.

Кооперативдер экономикалык туруксуздуктун шартында өздөрүнүн туруктуулугун көрсөтүштү. Кооперативдердин өз алдынча башкаруусу, өз алдынча жетекчилиги, мүчөлөрүнүн тилектештиги жана ишкердик саясаты мүчөлөрдүн кызыкчылыктарына ылайык келген артыкчылыктуу максаттарды ишке ашырууга багытталган. Мына ушунун бардыгы кооперативдерге объективдүү өсүп жаткан ааламдашууга туруктуу түрдө каршы турууга, чарбалык иштен алынган пайданы, алардын мүчөлөрүнө кыска мөөнөттүү аманаттарынын рентабелдуулугун камсыз кылууга жардам берет.

Доктор Буркхард БЕШЕ — Германиянын керек-жарак коомдорунун борбордук ассоциациясынын башкармасынын төрагасы.