Кыргызстандын бюджетине тоо-кен тармагынан 77 миллион сомдон ашык киреше түшкөн
Улуттук статистика комитетинин маалыматы боюнча, 2025-жылдын башынан бери Кыргызстандын мамлекеттик бюджетине тоо-кен салыгынан 77 миллион сомдон ашык каражат түшкөн. Бул 2024-жылдын ушул мезгилинде чогултулган суммадан (38 163 700 сом) дээрлик эки эсе көп.
Салыштырмалуу, өткөн жыл ичинде тоо-кен салыгынан бюджетке түшкөн жалпы киреше 53 миллион сомду гана түзгөн, бул 2023-жылга салыштырмалуу 43%га аз, ал кезде киреше 93,7 миллион сомго жеткен. Бул иш-аракет үчүн салык ставкасы КНС жана сатуу салыгын кошкондо керектелген электр энергиясынын наркынын 10% түзөт.
Ошол эле учурда, Кыргызстандагы тоо-кен тармагы талаш-тартыштарга жана кыйынчылыктарга толгон тармак бойдон калууда. Колдоочулардын айтымында, тоо-кен тармагы оң экономикалык таасирге ээ: ал бюджетке киреше алып келет жана мамлекеттик тоо-кен тармагын ишке киргизүү жана санариптик сомду иштеп чыгуу сыяктуу реформаларды стимулдайт. Мисалы, 2025-жылдын 10-сентябрында кабыл алынган «Виртуалдык активдер жөнүндө» жаңы мыйзамдын алкагында, мамлекеттик криптовалюта казып алуу легалдаштырылган. Бул мыйзам ошондой эле «мамлекеттик криптовалюта резервин» түзүү, реалдуу активдер менен камсыздалган стабилкоиндерди жана токендерди жөнгө салуу жана санариптик рынокту көзөмөлдөөнү күчөтүү боюнча башка чараларды карайт.
Башка майнерлердин иши электрондук реестрди түзүүгө чакырган 2022-жылдагы «Виртуалдык активдер жөнүндө» мыйзам менен жөнгө салынат. Бирок, иш жүзүндө тармак көп учурда электр тармактарына мыйзамсыз туташуу сыяктуу көйгөйлөргө туш болот. Укук коргоо органдары тийиштүү уруксаттары жок, тарифтерге каршы көп өлчөмдө электр энергиясын керектеп жаткан кен казуучу фермаларды аныкташкан. Тоо-кен казып алуу өлкөдөгү энергетикалык стресстин себептеринин бири катары да айтылат: салыштырмалуу арзан электр энергиясына болгон жогорку суроо-талап жана инфраструктуранын өзгөчө шарттары системага оорчулук жаратат.
