Жогорку Кеңештин экс депутаты Борис Воробьев 2017-жылы эксклюзивдүү маек берген. Анда каза болгон ишкер азыр Рио-Авто деп аталган Военно-Антоновка айылындагы унаа базарын тартып алышканын айткан. Эбегейсиз киреше алып жаткан бул объектинин чыныгы ээси Өмүрбек Бабановго экени айтылган. Ошондой эле, азыр Жогорку Кеңештин депутаты Эльвира Сурабалдиева да бул базарды чынчылдык менен алган жок. Парламенттеги соңку чыр-чатактардан улам Борис Воробьев менен болгон ошол маекти эстеп көрүүнү чечтик.
Ишкер Воробьев кыймылсыз мүлктү кайтарып берүүнү же каржылык мамилелерди тынчтык жолу менен жөнгө салууну талап кылып, РАЖ парламенттик фракциясынын лидерине ойлонууга бир жума убакыт берди. Президенттикке талапкердин штабы бул кабарды чагылгандай ылдам кабыл алып, Воробьевдин бардык кол салууларын саясий чагым катары баалай турганын айтып, журналисттерди жана ММКларды экс-депутатты сот аркылуу коркутушкан.
«Белгилүү бир кысымдарга карабастан, Дүйнөлүк банк Борис Дмитриевичти угууну чечти, 1990-жылдары ал дагы жергиликтүү олигарх катары саналып, Кыргызстандагы эң бай адамдардын бири болгон жана өлкөнүн саясий турмушуна катышкан.
— Военно-Антоновкада автобазар кантип пайда болгонун айтсаңыз, сиз анын түпкү ээси эле эмес, жаратуучусусуз да.
- 1990-жылдардын башында жарандар автоунааларды сатып, сатып ала турган аянтчага муктаждык болгон. Ал убакта алардын саны аз эле — 50дөн 100гө чейин. Колхоздун таштанды челектери бар участокту ижарага алууну суранып, аны тегиздеп, ишке кириштик. Баалар ошондо күлкүлүү болчу. Бара-бара, эки жылдан кийин, базардын иши кызып, жүздөгөн машиналар Тольяттиден алынып келе баштады. 1998-1999-жылдары алар мага келип: Боря, сенде КМШдагы эң чоң унаа базары бар. Анан мунун баарын кандайдыр бир жол менен жөнгө салуу зарылчылыгы келип чыгып, инспекторлор кынтык таба башташты. 1998-жылы № 545 Жарлыгы менен автобазарга менчик ээси болуп, мен жеке адам катары Борис Дмитриевич Воробьев болуп калдым. Жалпы аянты 11,6 гектарды түзөт. Укук белгилөөчү документтерге ушинтип колум тийди, бул – “көк китеп” деген жерге менчик укугу боюнча токтом жана мамлекеттик акт.
- Өзүңүздүн унаа базарыңыздан кантип ажырап калдыңыз?
- Мен башкарууну оңой эле жоготуп алдым. 1999-жылы депутат болуп баргандан тарта ыңгайсыз абалда калдым. Мен тергөө абагында чоң букет айып менен чыктым: 6 же 7 берене. Ошол учурда менин мүлкүмө кызыккандар ызы-чуу боло башташты. Ал кезде “Курулуш” банкында оор кырдаал болуп, кожоюндары алмашкан. Ал эми жаңы жетекчилер менин насыяларымдын бирин токтотуп, менден эмес, менин мүлкүмдү кармап турган «Воробьев и К» компаниясынан талап кылуу мүмкүнчүлүгүн көрүштү. Документтердин түп нускасы жок болгондуктан, объектилерди сот аркылуу алып өтүү кыйын болорун көрүштү. Ошол кездеги Мамкаттоо менен банктын администрациясы жасалмачылыкка барышып, күрөө келишимин түзүшкөн, бирок мүлккө укук белгилөөчү документтери жок, бүтүм катталбай, нотариалдык жактан күбөлөндүрүлгөн эмес. СИЗОго келген гезиттен жаңы окуп калдым, унаа базары, спирт заводу, тамак-аш комбинаты жана башка 5 объект сатылып жатыптыр, бирок менсиз.
Башкача айтканда, алар тез арада Мамреестрден макулдашты, аларга базардын ээси мен эмес, Куркулуш банкы болуп калды деген справка берилди. Бул объекттин сатылуусун ошентип ишке ашырат, бирок Мамкаттоону карасаң, ал жерде такыр андай бүтүм жок. Ошол эле чоң базарга ээ болууну кыялданган адамга сатышат. Бул Кудайбергендин мурунку кожоюну. (Жыргалбек Сурабалдиев, ЖК депутаты, 2005-жыл.)
Ал менин абакта жатканымды пайдаланып, эңсеген байгесин алды. Ошол кездеги гезиттерге берген интервьюлардын баарында көрүүгө болот.
- Буга чейин сиздики деп эсептеген мүлкүңүз үчүн күрөшкө аракет кылдыңызбы?
- 2002-жылы соттордун баарын утуп, бул бүтүмдөрдүн баарын жокко чыгарып, колума аткаруу баракчасын алып, бардык иштерди Мамлекеттик реестрге өткөрүп бергем, ошол жерде болушу керек. Мыйзам бар, эгерде соттун чечими менен сатуу-сатып алуу бүтүмүн жокко чыгарса, аны түпкү ээси алат. Менде бул документ бар.
Анан түз эле быйыл мурунку арбитражга, азыркы райондор аралык сотко кайрылдым. Бир ай күттүм. Алар мага көптөн бери Мамлекеттик реестрге берилген бардык сот чечимдеринин толук жактырылган үлгүсүн беришти. Ошондо алар Сурабалдиевди кожоюндуктан жок кылып, Воробьевго кайтарып берүү гана керек болчу. Менин документтерим, мамлекеттик актым, токтомум эч ким тарабынан жокко чыгарылган эмес жана юридикалык күчкө ээ. Бирок Мамкаттоо эч кандай өзгөртүү киргизген жок, анткени 2002-жылдын июнь айында менин өмүрүмө кол салуу болуп, бир жылдан кийин гана ордумдан туруп, кайра басканды үйрөндүм.
- Сиз унаа базарына болгон дооматтарыңызды коомчулукка айтып, Өмүрбек Бабановдон унаа базарды сизге кайтарып берүүнү талап кылгансыз. Буга анын, азыркы президенттикке талапкердин тиешеси бар экенине ишенесизби? Ошентип, мен аны өмүрүмдө жолуктурган жокмун. Эч жерде саламдашкан да жокпуз. Бирок 2005-2006-жылдары чындык издеп чуркап жүрүп байкасам, Жыргалбек Сурабалдиев каза болгондон кийин жарым жылдан кийин анын аялы мураскер катары базардын ээси болуп калат. Мына ушул жерден суроо туулат: бул боюнча мен арыз берем, кандайча мага бардык укуктар кайтарылган деген документтер Мамреестрде турганда объектти башка адамга өткөрүп беришет. Бирок кийин кайра унаа базары сатылып жатат. Кимге? Мына, аренага чыгып атат, мен айтпай эле коёюн, Бабанов менен байланышы бар компания чыгат.
Бул дароо эле пайда болбойт, ушунчалык жакшы маскировкаланган. Алгач бул жөн гана 2007-жылдын 24-апрелинде катталган компания. Бирок анын жалгыз негиздөөчүсү компания, алгач эжесине, анан жубайына (Бабанова. – Ред.) катталган, “Азия Моллду” курган ушул компания. Менде бардык документтер бар. Алар бул компанияны түзүп, башкы директорлукка Эльвира Сурабалдиеваны дайындап, 2-июлда 4 миллион долларга унаа базарын сатып алуу-сатуу боюнча келишим түзүлөт. Башкача айтканда, Эльвира апасынан сатып алат. Бирок Бабанов жок окшойт, ал мүлктүн пайдубалына гана тиешелүү.
Анан метаморфоз болот. Бир-эки айдан кийин, албетте, Эльвира жок, Сейшел аралдарынан офшордук компания пайда болот. Ал эми унаа базарынын ээси болгон компанияга төрт миллион үч жүз миң доллар насыя берет. Ал эми бул документтердин негизинде унаа базары эскирүү мөөнөтү жок күрөө катары катталат. Бүтүм боюнча салыктарды төлөө боюнча суроолор бар.
Азыр Белиз деген эмне экенин карасак, ызы-чуу болуп жатат, Нарын каскады кантип сатылып жатат, Мегакомдун айланасында эмне болуп жатат. 2,5 айдан бери 10 000 сом уставдык капиталы бар компанияга унаа базары 4 миллион долларга кантип сатылып кеткенин эмне үчүн чечпеске?
-Эмне үчүн азыр саясый күрөш жүрүп жатат? Кантсе да, кайсы бир мааниде мамлекеттик эң жогорку кызматка чыгам деген адамдын бетин ачасың деп түшүнөсүң.
- Жөн эле бизнесмен Өмүрбек Токтогулович абдан белгилүү, күчтүү инсан. Анын атын атап сотко кайрылуу пайдасыз. Буга чейин мен жөнөкөй бир себеп менен унчукпай жүрчүмүн: эмнени көрсөтө алмакмын? Мен бүгүн сизге таштап жаткан бул документтер да менде жок болчу. Мен Бабановдун өкүлү менен жолугуп, бардык соттон жеңип чыкканымды айтып, документтерди көрсөттүм. Мен аларга түшүндүрдүм: алар коррупцияга каршы күрөш жөнүндө ушунча сүйлөп, өздөрү да буга ишенип, халва жөнүндөгү мисалдагыдай, эмнеге келип, кантип адилеттүүлүккө жетүүнү сурашпайт. Бизде ушундай адалдык, мал-мүлк үчүн күрөш жүрсө, ар ким адал таап, адал куруп жатса, анда мен өмүрүмдү кайда өткөрдүм, лагерде же эмне болду? Ошондуктан мен ал жерде эч нерсе курган жокмун, мен ал жерде адилеттүү соттун чыгышын гана күтүп жүрдүм. Эгер бул адам президент болуп калса, мен бул өлкөдөн кетишим керек. Кантип жасалганын мен билем, сен да билесиң. Турмуштук тажрыйба көрсөтүп турат. Айдар Акаев эмне кылган, Максим Бакиев эмне кылганын көрдүк.
- Бул тууралуу Бабановдун өкүлдөрүнө айтып кайрылып көрдүңүзбү?
- Чынын айтсам такыр чыккым келбейт. Мен аларга муну чечели дедим. Ал мындай деп түшүндүрдү: миллиондогон долларлар эмес, аз гана компенсация жөнүндө да айтсак болот. Мен аларга сунуш кылдым, бул жөн эле жагдай деп коёлу, мисалы, текшербей туруп эле сатып алышкан. Мен сүйлөшүүгө даяр болчумун. Эгерде сиз саясатта болсоңуз, саясатчы таза болушу керек, анын артында мындай из болбошу керек. Мен дароо эле бир жакка жар салганым жок, аларды шантаж кылган да жокмун. Мен жөн гана бул теманы жабалы дедим. Эске салсак, Ч.Айтматов атындагы Мамлекеттик улуттук орус драма театрынын экс-директору Борис Воробьев ушул жылдын сентябрынын аягында каза болгон. Бизнесмендин жүрөгү токтоп калды.
Булак VB сайты
