УКМКнын уникалдуу лабораториясы Кыргызстанда теңдеши жок көп тармактуу ДНК анализин жүргүзөт

Бул тууралуу УКМКнын маалымат кызматынан билдиришти.

КРнын Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитети өлкөдөгү биринчи адистештирилген ДНК лабораториясы бир жылдан ашык убакыттан бери ийгиликтүү иштеп келе жатканын билдирет. Бул мезгилдин ичинде оор жана өзгөчө оор кылмыш иштери боюнча, ошондой эле соттун чечимдери боюнча жарандык иштер боюнча 40ка жакын молекулярдык-генетикалык экспертиза жүргүзүлдү.

Белгилей кетүүчү нерсе, лабораториянын түзүлүшү жана өнүгүшү бюджеттик каражаттарды колдонбостон ишке ашырылган. Бардык зарыл жабдуулар жана техника өнөктөштөр тарабынан бекер берилген, бул жогорку деңгээлдеги ишенимди жана коопсуздук жаатындагы эл аралык кызматташтыктын өнүгүшүн көрсөтүп турат.

Иштеп жаткан мезгилинде лаборатория тергөө органдары, соттор жана прокурорлор, анын ичинде улуттук коопсуздук органдары үчүн эң керектүү куралга айланды. Анын изилдөөлөрү адамга каршы кылмыштарды, каракчылыкты жана киши өлтүрүүлөрдү иликтөөдөн баштап, кырсыктардын маалыматтарын талдоо, ошондой эле чалгындоо жана контрчалгындоо иштерин колдоо сыяктуу көптөгөн милдеттерди камтыйт. Лабораториянын адистеринин кесипкөйлүгү, алар бул тармакта Кыргызстандагы пионерлер болуп саналат, өзгөчө көңүл бурууга арзыйт. Алар Кытай Эл Республикасындагы жана Россия Федерациясындагы адистештирилген мекемелер менен өнөктөштүк аркылуу окуудан өтүп, практикалык тажрыйба топтошту, бул аларга заманбап ыкмаларды жана эл аралык ДНК анализинин стандарттарын ишке ашырууга мүмкүндүк берди.

Лабораториянын негизги мүмкүнчүлүктөрүнө төмөнкүлөр кирет:

— биологиялык издер (кан, чач, шилекей, ткань) аркылуу адамдарды аныктоо;

— кылмыш жана жарандык сот иштеринде далилдерди ырастоо;

— улуттук коопсуздукту камсыз кылуу үчүн ДНК анализин колдонуу;

— соттук медицинаны жана криминалистиканы эл аралык стандарттарга ылайык өнүктүрүү;

— укук коргоо органдары, прокуратура жана сот системасы менен ведомстволор аралык кызматташтыкты күчөтүү.

Лабораториянын түзүлүшү тергөөнүн сапатын жакшыртууга, сот адилеттигинин ката кетирүү коркунучун азайтууга жана укук коргоо органдарына болгон коомчулуктун ишенимин бекемдөөгө олуттуу таасирин тийгизип жатат. Андан тышкары, ал илимий изилдөөлөрдү андан ары өнүктүрүү жана квалификациялуу кадрларды даярдоо үчүн негиз түзөт. Ошентип, Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитетинин ДНК лабораториясы укук коргоо жана улуттук коопсуздук системаларын модернизациялоодо маанилүү кадам болуп калды жана анын адистери өлкөдөгү молекулярдык-генетикалык тестирлөөнүн пионерлери деп эсептелет.

Андан тышкары, биз төмөнкүлөрдү да сунуштайбыз:

Үй шартында өндүрүлгөн каннабиноид тобундагы баңги заттарды жана психотроптук заттарды талдоо максатында соттук-медициналык-химиялык тестирлөө. Адистер тыюу салынган заттардын бар экендигин, алардын курамын жана концентрациясын аныкташат, бул мыйзамсыз жүгүртүүнү аныктоого мүмкүндүк берет.

Лингвистикалык тестирлөө жазуу жана оозеки тилди талдоо үчүн колдонулат. Ал тексттердин семантикалык ниетин аныктоого жана экстремизмдин, коркутуулардын же мыйзамсыз иш-аракеттерге чакырыктардын белгилерин аныктоого мүмкүндүк берет. Айрым учурларда авторду аныктоо сүйлөө мүнөздөмөлөрүнүн негизинде да жүргүзүлөт, бул өзгөчө санариптештирүү жана маалыматты активдүү таратуу контекстинде актуалдуу.

Документтерди жана алардын маалыматтарын техникалык тестирлөө алардын аныктыгын жана өндүрүш ыкмаларын аныктоого багытталган. Адистер жасалмалоо жана өзгөртүү белгилерин аныкташат, басуу ыкмаларын жана колдонулган техникалык каражаттарды аныкташат жана зарыл болгон учурда жоголгон же бузулган жазууларды калыбына келтиришет. Бул экономикалык жана кызматтык кылмыштарды тергөөдө абдан маанилүү.

Кол жазмасын текшерүү кол менен жазылган тексттин же кол тамганын авторун аныктоого мүмкүндүк берет. Адистер кол жазманын жеке өзгөчөлүктөрүн талдап, жасалмалуулуктун белгилерин аныктап, жазуу кандай шарттарда, анын ичинде мүмкүн болгон тышкы таасирлерде жүргүзүлгөнүн аныкташат. Бул текшерүүнүн түрү кылмыш, жарандык жана административдик иштерде кеңири колдонулат.

Баңгизат каражаттарын, психотроптук заттарды, алардын аналогдорун жана прекурсорлорун изилдөө адистештирилген соттук-медициналык изилдөөнүн маанилүү багыты болуп саналат. Заманбап изилдөө ыкмаларына физикалык-химиялык анализ, хроматография, спектрометрия жана рентгендик флуоресценциялык изилдөөлөр кирет. Бул ыкмалар заттарды так аныктоого жана тыюу салынган заттардын курамдык курамын аныктоого мүмкүндүк берет. Ошентип, Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитетинин Соттук-медициналык экспертиза департаментинин ишмердүүлүгү тергөө материалдарынын мыйзамдуулугун, объективдүүлүгүн жана жогорку далилдик баалуулугун камсыз кылууга, кылмыштуулукка каршы натыйжалуу күрөшүүгө жана жарандардын укуктарын коргоого салым кошууга багытталган.