Дүйшөнбек Камчыбеков: Кыргыз алтыны Кыргызстанда калышы керек
КРнын тоо –өнөр жайчыларынын жана геологдор ассоциациясынын төрагасынын орун басары Дүйшөнбек Камчыбеков президенттин Кумтөр долбоорун Кыргызстан элине кайтаруу демилгесин эң туура болгон деп эсептейт.
«Муну тарыхый адилеттүүлүктү калыбына келтирүү деп атаса болот. Бирок, бул долбоорду кыргыз тарапка берүү процессин татаалдаштырбоо мүмкүн эле, анткени, БУУнун 1962 -жылдын декабрында кабыл алган жалпы дүйнөлүк нормасы бар ал-улутташтыруу. Эгер кен казуу тармагын өнүктүрүп жаткан компания тарабынан экологиялык көйгөйлөр жаралса, өнөр жай кооптуулугу пайда болсо, ыңгайлуу эмгек шарттарын камсыз кылуу маселелери пайда болсо бар болсо, анда мамлекет бул ишкананы улутташтырууга же экспроприациялоого толук укуктуу” деп айтылат.
Анын айтымында, бүгүнкү күндө Кыргыз Республикасы бир топ узун жолго түштү: кендеги экологиялык мыйзам бузууларга баа берүү жүргүзүлдү, тышкы башкаруу киргизилди, эми республика Кыргызстандын көзөмөлүнө толук өткөнчө чейин арбитраждык соттун узакка созулган териштирүүлөргө туш болот.
«Эгерде биз канадалыктарга айлана-чөйрөгө экологиялык зыян келтиргени, адамдардын өлүмү боюнча дооматтарды коюп, резолюция менен кайрылсак, анда биз дароо улутташтырууга бармакпыз. Мындай шартта тышкы башкарууну киргизүүнүн кажети жок болмок, балким, бүгүн Центерра баштаган көптөгөн соттук териштирүүлөр болмок эмес. Балким, биз «Кыргызалтынды» Лондон баалуу металлдар рыногунун (LBMA) ишенимдүү жеткирүүчүлөрүнүн тизмесинен чыгармак эмеспиз «, — дейт Камчыбеков.
Канадалык инвесторлор менен Кыргызстандын ортосунда бир гана жалгыз маселе — компенсация маселеси болмок.
«Канадалыктар өздөрүнүн, биз – өзүбүздүкүн суммабызды эсептемекпиз» Жана бардык сүйлөшүүлөр ушунун тегерегинде гана болмок. Биз консенсуска келмекпиз жана долбоор көпкө созулган соттук териштирүүлөрү жок эле биздики болуп калмак ”, — дейт КРнын тоо –өнөр жайчыларынын жана геологдор ассоциациясынын төрагасынын орун басары.
Ошол эле учурда Камчыбеков, жалпысынан алганда, кыргыз алтынын Кыргызстанда калтыруу идеясы ар тараптуу колдоого татыктуу экенин белгилейт.
«Бизде умтула турган нерсе бар. Коңшу Казакстанда болжол менен 390 тонна алтындын запасы бар, Өзбекстанда 350 тонна, ал эми Кыргызстанда болгону 17 тонна. Бизде азыр Кумтөр алтынынын эсебинен алтын -валюта резервин көбөйтүү жана ага инвестиция тартуу, кредит алуу мүмкүнчүлүгү бар «, — дейт ал.
Анын үстүнө, Кумтөр кени, негизи, дагы 10 жылга жакын ишин уланта алат.
«Баалуу металлдын далилденген 71 тонна запасы бар — бул болжол менен 3-3,5 жылга жетет. Плюс Центерра дагы 195 тоннага жакын табылганын жана кен казуу 2031 –жылга чейин уланарын жарыялаган.
Албетте, тышкы башкаруу киргизилгенден кийин компания мындай маалыматтарды бергенден баш тарткан. Бирок, Кыргызстан өзү деле чалгындоо иштерин жүргүзө алат », — деп түшүндүрөт адис.
Ал ошондой эле кендин аймагында көмүлгөн заттар, анын ичинде уулуу калдыктар табылды деген акыркы маалыматка комментарий берди.
«Бул албетте, чындык. Мен билем, бул көптөн бери ушундай болгон. Бир гана суроо азыр компания биздин чиновниктерден мындай аракеттерге уруксат алганбы же жокпу? — деди Камчыбеков.
Анын пикиринде, канадалыктардын кыргыз кенинде ушунчалык жапайычылык менен иш алып баруусунун күнөөсүнүн олуттуу бөлүгү Кыргызстандын бир катар чиновниктери менен саясатчыларында. Тактап айтканда, алар чет элдиктерге эки мөңгүнү жок кылуу үчүн кармата беришкен. Буга байланыштуу, Кыргыз Республикасы коррупцияны иликтөө менен байланышкан кылмыш ишин абдан кылдаттык менен жүргүзүшү керек, ошондо республикада арбитраждык сотто кеңири далилдер базасы болот.
Мындан тышкары, ал кенди иштетүүдө канадалыктар тарабынан жасалган мыйзам бузууларга байланышкан бардык маселелерди кылдат иликтөө үчүн — экологиялык, эмгекти коргоо, укуктук ж. — бийликтер ата мекендик эксперттик коомчулуктун потенциалын колдонушу керек.
«Бизде бардык маселелерди чечүүгө жардам бере турган тиешелүү деңгээлдеги адистердин жетишерлик кеңири базасы бар. Алар Кумтөр долбоору боюнча процесстердин алкагында Кыргыз Республикасынын кызыкчылыктарын жакшыраак коргоого салым кошмок », — деп жыйынтыктады Кыргыз Республикасынын тоо –өнөр жайчыларынын жана геологдор ассоциациясынын төрагасынын орун басары Дүйшөнбек Камчыбеков.
