Аналитика

Жаңы мыйзамды утурлай. Маалыматтык коопсуздук – бул биздин эгемендүүлүгүбүз

Учурда коомдо ар кандай окуялар катталып, алардын келип чыгышына ар түрдүү себептер бар. Айрым окуялар  жок нерсени бар кылып жаратып, жалган маалыматтарды таратып, коомчулукту дүрбөлөңгө салгандар болууда. Мындай жагдай, фейк жаңылыктар коомго маалыматтык жана психологиялык таасир этүүчү курал болуп берүүдө. Ушул убакка чейин Кыргызстанда массалык маалымат каражаттарынын ишмердүүлүгүн жөнгө салган мыйзамдар ушунчалык либералдуу бойдон калгандыктан, кимде акчасы бар болсо, жалпыга маалымдоо каражаттарын түзүүгө мүмкүнчүлүгү бар жана бир нече миллион долларга көпчүлүк “көз карандысыз” ЖМКлардын лоялдуулугун сатып алып, узак мөөнөттүү иш алып барууга болот.

Бул кандай иштейт? Сиз каалаган фейкти бир нече платформадан ишке киргизип, аларга маалымат берип анан социалдык тармактарга массалык түрдө тарата аласыз. Ошентип, жалган “чындык” түзүлөт. Бул куралды колдонуу менен коомдук чыңалууну же дүрбөлөңдү жаратып, бийликти каралоо же мамлекеттер аралык мамилелерди бузуу мүмкүн.

Алыс кетпей эле кечээ жакында, Тажикстан менен болгон куралдуу кагылыш учурунда жана Өзбекстан менен чек араны делимитациялоо процессинде фейк жаңылыктар таратылып коомчулукту козутууга аракеттеништи. Бир эле мисал: Баткен облусунда болгон кагылышууда айрым ММКлар Тажикстанга Кыргызстан кол салган деген маалымат таратып жиберишти.

Коомдук активист Замир Абдыкадыров маалыматтык коопсуздук маселеси эбак эле колго алынышы керек болчу дейт. Азыр чындык чет элдин кийлигишүүсү менен байкаларлык түрдө бурмаланып жатат. «Мен биздин коомдогу стабилдүүлүктү бузуу боюнча максаттуу иштерди көрүп жатам. Биз экиге бөлүнүп, бири-бирибизге каршы турмайынча буга реакция кылуу керек. Мен жөн эле коңшу мамлекеттер менен болгон мамилени айтып жаткан жокмун. Ачыгын айтканда, өзүнчө басылмалар өлкө ичинде бөлүнүп-жарылууга багытталган. Менимче, алар маалыматтык манипуляциялар жана провокациялар аркылуу терс күтүүлөрдүн депрессиялык коомун түзүүнү, калктын арасында келечекке белгисиздикти себүүнү каалап жатышат.

Жалпыга маалымдоо каражаттары ар бир чыгарган маалымат үчүн жооп бериши керек. Эгерде алар блоггердин фейкти кайталаса, анда калп мыйзам боюнча жоопко тартыларын билиши керек. Маалыматты текшерүү журналисттин милдети. Эрежени бузсаңыз, провокациялык аракеттер үчүн жоопкерчиликке тартылып, лицензияңыздан ажырайсыз. Бул өнүккөн өлкөлөрдө да иштеп жаткан кадимки демократиялык нормалар. Батышта жалган маалымат таратканы үчүн иштен айдалып, камалып жатышпайбы? Ал жерде анча маанилүү эмес учурда алар жоопкерчиликке тартылышы мүмкүн, туурабы?

Маалыматтык коопсуздук – бул биздин эгемендүүлүгүбүз. Же кокус адамдар бизди сөз эркиндиги деп бири-бирибизге каршы коюп жатканы кадыресе көрүнүшпү?” – дейт Замир Абдыкадыров.

Коомдук ишмер Тимур Саралаев мамлекеттик башкаруу системасынын беделине шек келтирүүгө жана коомдук башаламандыкка багытталган маалымат чабуулдарынын пландуу мүнөзүн белгилейт. «Сөз эркиндиги зарыл, бирок ал акылга сыярлык жана биздин менталитетибизге интеграцияланган, кыргыз коомунун маданий өзөгүн бузбай, баалуулуктардын принциптерине жооп бериши керек. «Сөз эркиндиги үчүн күрөш» деген ураандын алдында адептүүлүктүн, журналисттик принциптердин бардык чектеринен эчак эле өтүп кеткен. Чет өлкөдөн каржыланган эбегейсиз сандагы бейөкмөт уюмдардын жана ошол эле демөөрчү болгон ЖМКлардын жардамы менен Кыргызстанда саясий спекуляциянын механизми же куралы – калкка маалыматтык жана психологиялык таасир этүүчү аянтча түзүлдү», — деп түшүндүрөт ал.

Көзкарандысыз эксперттер, биринчи кезекте гранттардан көзкарандысыз деп эсептелген, учурдагы этапта Кыргызстандын стратегиялык туруктуулугу жана өнүгүшү жөнүндө маселе маалымат коопсуздугуна түздөн-түз байланыштуу деп эсептешет. Бул аймакта, биринчи кезекте, өлкөнүн үгүүсү жана жарандык тирешүүнү болтурбоо үчүн, эгемендүүлүктү сактоого жана коомду жакшыртууга кепилдик берүү үчүн, биринчи кезекте, өлкөнүн туруксуздуулугуна жана башаламандыкка жол бербөө зарыл болот.

Бектурсун Иманалиев, эркин журналист

Тектеш кабарлар

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Back to top button