TED Talk №2: «15 мүнөттүк шаар» — Бишкекте шаарды өнүктүрүү боюнча инновациялык чечимдер талкууланат
Мектептен, ооруканадан, сейил бактан жумушка чейин бардык керектүү кызматтарга үйдөн 15 мүнөттүк жөө басып кирүүгө болобу? Бул суроого жооп Бишкекте өтө турган “15 мүнөттүк шаар — сиз ойлогондон да жакын түш” деген темадагы TED Talk №2 маалымат иш чарасында айтылат.
Иш-чарада Кыргызстандын шаарларынын келечектеги өнүгүүсү үчүн инновациялык чечимдер көрсөтүлөт.
Талкууга Урмат Борченов модератордук кылган Royal Central Park долбоорун иштеп чыгуучу тараптын өкүлдөрү катышат.
Катышуучулар Бишкектин жашоочулары үчүн жакшы келечекти түзүү максатында шаардык дизайнга жакын, комплекстүү жана туруктуу маселелерди талкуулашат.
БУУнун “Дүйнөлүк урбанизация келечеги 2023” отчетуна ылайык, дүйнө калкынын 56% дан ашыгы шаарларда жашайт, 2050-жылга карата бул көрсөткүч 70% га чейин өсөт. Бирок тез урбанизация дайыма эле жашоонун жогорку сапатын билдирбейт. Миллиондогон адамдар жыл сайын тыгында жүздөгөн сааттарды жоготуп, жашыл мейкиндиктин жетишсиздигинен жапа чегишет.
McKinsey изилдөөсү (2022) көрсөткөндөй, шаар тургундарынын 72%ы күнүмдүк жумушка чейин узак жол жүрүүдөн улам стресске дуушар болушат.
Парижде профессор Карлос Морено тарабынан демилгеленген “15 мүнөттүк шаар” модели шаарды өнүктүрүүнүн глобалдык тенденциясы болуп калды. Анын негизги идеясы таасирдүү: ар бир тургун үйүнөн 15 мүнөттүн ичинде жөө басып же велосипед тээп бардык керектүү кызматтарга жетүүгө тийиш. COVID-19 пандемиясынан кийин Париж (Франция), Мельбурн (Австралия), Сеул (Түштүк Корея) сыяктуу ири шаарлар жарандардын бактылуулук деңгээлин жогорулатууга умтулуп, шаарларда “15 мүнөттүк” концепцияны пландаштыра башташты. Жол тыгындарын азайтуу, кызматтардын жеткиликтүүлүгүн жакшыртуу, үйгө жакын жашоо, иштөө жана эс алуу эми утопия эмес, бүткүл дүйнөнү шыктандырган чындык.
Бишкекти реконструкциялоонун жана кеңейтүүнүн шартында “15 мүнөттүк шаар” моделин ишке ашыруу модалуу тенденция эмес, тыгындар, жашыл мейкиндиктердин жетишсиздиги жана социалдык байланыштын начардыгы менен күрөшүүнүн зарыл чечими болуп калууда.
TED Talk учурунда эксперттер постпандемия доорундагы шаарды комплекстүү өнүктүрүү тенденциялары менен тааныштырып, конкреттүү глобалдуу мисалдарды келтирип, Бишкекке “15 мүнөттүк” концепциянын колдонулушуна баа беришет. Инфраструктурадан тышкары адам факторуна да басым жасалат: “15 мүнөттүк шаар” экологиялык, тыгыз жашоону тандаган тургундардын өзүнөн башталат. Ошондой эле иш-чарада Бишкек шаарындагы «15 мүнөттүн» духун ишке ашырган биринчи мега-долбоор – Royal Central Park көрсөтүлөт.
Royal Central Park — бул «15 мүнөттүк шаар» концепциясы боюнча иштелип чыккан Бишкектеги биринчи ири шаардык долбоор.
Иш-чаранын программасында профессионалдык талкуу гана эмес, өкмөт, эксперттер, бизнес жана коомдун диалогу үчүн көп кырдуу аянтча түзүү да камтылган. Алар биргелешип: «15 мүнөттүк шаар» жарандары шаардагы ынтымактын «курмандары» болбостон, жаңы жашоо образынын субъектилери боло алабы?» деген суроого жооп берүүгө аракет кылышат.
Талкуудан тышкары, TED Talk №2 уникалдуу мейкиндикти сунуштайт — мектептер, дүкөндөрү, медициналык борбору, парктары, кафелери бар «15 мүнөттүк шаардын» мини-модели көрсөтүлөт. Катышуучулар комплекстүү жашоо образынын маңызын практика жүзүндө сезе алышат.
2025-жылдын июнь айынан баштап TED Talk сериясы Бишкекте мамлекет менен коомдун диалогу үчүн уникалдуу аянтчаларды түзүүдө. TED Talk #2 — маалыматтардын тилинде гана эмес, тажрыйбанын жана жакшы келечекке умтулуунун тилинде да сүйлөө миссиясын улантат.
“15 мүнөттүк шаар” моделин талкуулагандан кийин, заманбап шаар тургундарынын жаңы баалуулуктары боюнча TED Talk #3 менен уланат. Кийинки иш-чара 8-августка белгиленип жана келечекти пландаштыруу, инвестициялоо жана жашоо образы боюнча жаңы көз караштарды тартуулоону убада кылат.
Ал эми жакында боло турган иш чара: 18-июлда саат 14:30 – 17:00, Бишкек шаарындагы Sheraton Bishkek мейманканасында өтөт, кирүү акысыз.
